Qısa xülasə
Bu məqalədən nə öyrənəcəksiniz?
- Sadə və uşağı narahat etməyən tiklər çox vaxt müşahidə edilə bilər.
- Məktəb bilməlidir ki, tik qeyri-iradidir və uşaq buna görə cəzalandırılmamalıdır.
- Müalicə tikin görünüşünə deyil, ağrı və gündəlik funksiyaya təsirinə görə seçilir.
01
Tik nədir?
Hərəkət tiki göz qırpma, üz büzmə, çiyin çəkmə və baş hərəkəti; səs tiki isə boğaz təmizləmə, səs çıxarma və söz təkrarı kimi görünə bilər. Tiklər zamanla forma və tezlik dəyişir.
Uşaq qısa müddət tiki saxlaya bilər, lakin bu daxili gərginlik yaradır. Gərginlik, həyəcan və yorğunluq tikləri daha görünən edə bilər; bu, uşağın qəsdən etdiyi demək deyil.
02
Turet sindromu nə zaman deyilir?
Turet sindromunda bir ildən çox müddətdə həm çoxsaylı hərəkət tiki, həm də ən az bir səs tiki olur; onların eyni vaxtda olması şərt deyil. Diaqnoz klinik tarixçəyə əsaslanır.
Tipik tik üçün EEQ və MRT lazım deyil. Qəfil başlayan qeyri-iradi hərəkət, zəiflik, tarazlıq pozuntusu və ya şüur dəyişməsi başqa səbəblər üçün təcili qiymətləndirilməlidir.
03
Evdə və məktəbdə yanaşma
Tiki şərh etməmək, uşağa fasilə və təhlükəsiz yer vermək, sinif yoldaşlarını uyğun şəkildə məlumatlandırmaq faydalıdır. Uşaq tiki saxlamağa məcbur edilməməlidir.
DÇHP, obsesiv-kompulsiv əlamətlər və narahatlıq tikdən daha çox funksional çətinlik yarada bilər. Qiymətləndirmə bu yanaşı vəziyyətləri də əhatə etməlidir.
04
Nə zaman müalicə edilir?
Tik ağrı, zədə, məktəb və sosial funksiyada çətinlik və ya ciddi narahatlıq yaradırsa davranış terapiyası, xüsusilə tiklər üçün kompleks davranış müdaxiləsi nəzərdən keçirilir.
Dərman yalnız fayda-risk balansı və yanaşı problemlər əsasında mütəxəssis tərəfindən seçilir. Məqsəd tikləri sıfırlamaq yox, uşağın həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaqdır.
Valideynlərin sualları
Tez-tez verilən suallar
Uşağa tiki dayandır demək olarmı?
Daim xatırlatmaq gərginliyi artıra bilər. Tik qeyri-iradidir və uşaq qınanmamalıdır.
Tik üçün EEQ lazımdır?
Tipik tiklərdə yox. Şüur dəyişməsi və ya qıcolma şübhəsi varsa həkim qərar verir.
Tiklər həmişə qalır?
Bir çox uşaqda yeniyetməlikdə azalır, amma gediş fərdidir.
Tibbi məlumat qeydi
Bu məqalə maarifləndirmə üçündür və fərdi müayinəni əvəz etmir. Təcili əlamətlər zamanı 103-ə zəng edin və ya ən yaxın təcili yardım şöbəsinə müraciət edin.