Qısa xülasə
Bu məqalədən nə öyrənəcəksiniz?
- Məlumat həm ailədən, həm məktəbdən toplanmalıdır.
- Yuxu, eşitmə-görmə, öyrənmə, narahatlıq və digər səbəblər nəzərə alınır.
- Dəstək davranış strategiyası, məktəb uyğunlaşdırması və lazım olduqda dərmanı birlikdə əhatə edir.
01
DÇHP əlamətləri nə vaxt əhəmiyyətlidir?
Diqqətsizlik, impulsivlik və yüksək hərəkətlilik bütün uşaqlarda müəyyən dərəcədə olur. DÇHP-də bu davranışlar yaşa görə gözləniləndən çox, davamlı və ev, məktəb kimi ən az iki mühitdə funksiyanı pozan səviyyədədir.
Qızlarda hiperaktivlik az görünə, əsas çətinlik dalğınlıq və təşkilatlanma ola bilər. Yalnız qiymətlərin aşağı olması və ya evdə çətin davranış diaqnoz üçün kifayət deyil.
02
Diaqnostika necə aparılır?
Mütəxəssis inkişaf, tibbi və ailə tarixçəsini toplayır; valideyn və müəllim müşahidələrini müqayisə edir; uşağın duyğu vəziyyətini və məktəbdəki fəaliyyətini qiymətləndirir. Ölçünlü sorğular məlumatı sistemləşdirir, amma təkbaşına diaqnoz qoymur.
Yuxu pozğunluğu, eşitmə-görmə problemi, öyrənmə çətinliyi, autizm, tik, narahatlıq, ruh düşkünlüyü və bəzi tibbi vəziyyətlər oxşar əlamətlər yarada və DÇHP ilə yanaşı ola bilər. EEQ və MRT yalnız DÇHP üçün lazım deyil.
03
Ailə və məktəb dəstəyi
Qısa və aydın tapşırıqlar, əyani cədvəl, işi kiçik hissələrə bölmək, dərhal müsbət rəy bildirmək və diqqəti yayındıran amilləri azaltmaq faydalıdır. Məqsəd uşağı “daha çox cəhd etməyə” məcbur etmək yox, mühiti beynin işləmə tərzinə uyğunlaşdırmaqdır.
Valideyn təlimi sərhədləri, gündəlik qaydanı və mükafat sistemini ardıcıl qurmağa kömək edir. Məktəblə razılaşdırılmış oturma yeri, əlavə vaxt və hərəkət fasilələri kimi uyğunlaşdırmalar fərdi ehtiyaca görə seçilir.
04
Müalicə necə seçilir?
Yaş, əlamətlərin ağırlığı, gündəlik həyata təsir və ailənin üstünlüklərinə görə dərmansız dəstək və dərman müzakirə olunur. Məktəb yaşlı uşaqlarda dərman təsirli ola bilər, amma izlənmənin və hərtərəfli dəstəyin yerini tutmur.
Dərman başlanarsa iştaha, boy-çəki, nəbz, təzyiq, yuxu və əhval izlənir. Plan mütəmadi nəzərdən keçirilməli, uşağın fikri və gündəlik məqsədləri qərara daxil edilməlidir.
Valideynlərin sualları
Tez-tez verilən suallar
DÇHP-ni EEQ göstərir?
Xeyr. DÇHP klinik qiymətləndirmə ilə diaqnoz olunur; EEQ yalnız ayrıca nevroloji şübhə varsa edilir.
Şəkər DÇHP yaradır?
Şəkərin DÇHP yaratdığı sübut edilməyib. Balanslı qidalanma ümumi sağlamlıq üçün vacibdir.
Dərman uşağın şəxsiyyətini dəyişir?
Məqsəd şəxsiyyəti dəyişmək deyil, funksiyanı yaxşılaşdırmaqdır. Həddindən artıq sakitlik və digər yan təsirlər olarsa plan yenidən qiymətləndirilir.
Tibbi məlumat qeydi
Bu məqalə maarifləndirmə üçündür və fərdi müayinəni əvəz etmir. Təcili əlamətlər zamanı 103-ə zəng edin və ya ən yaxın təcili yardım şöbəsinə müraciət edin.