Qısa xülasə
Bu məqalədən nə öyrənəcəksiniz?
- Eşitmə yoxlanışı nitq gecikməsi qiymətləndirməsinin əsas hissəsidir.
- Jest, göz təması, deyiləni anlama və oyun dili qədər vacib göstəricilərdir.
- Söz və sosial bacarıq itkisi hər yaşda təcili qiymətləndirilməlidir.
01
Dil və nitq eyni deyil
Dil fikri anlamaq və ifadə etmək sistemidir; nitq isə səsləri aydın yaratmaqdır. Uşaq bəzi sözləri aydın deməsə də yaşına uyğun dili anlaya və ünsiyyət qura bilər. Əksinə, mahnı və rəqəmləri təkrarlasa da məqsədli qarşılıqlı ünsiyyət məhdud ola bilər.
Qiymətləndirmə ifadəedici dil, reseptiv dil, jest, oyun, sosial qarşılıqlılıq, ağız-hərəkət bacarıqları və eşitməni əhatə etməlidir.
02
Yaşa görə nələrə baxılır?
Bir yaş ətrafında ada reaksiya, işarə etmə, əl yelləmə və müxtəlif səsləşmələr gözlənir. 18 ay ətrafında mənalı sözlərin artması, 2 yaşa yaxın isə sözləri birləşdirmə və sadə tapşırıqları anlama ön plana keçir.
Bunlar sərt imtahan hədləri deyil. İkidilli mühit gecikməyə səbəb sayılmır; sözlər hər iki dildə birlikdə nəzərə alınır. Əsas məsələ uşağın zamanla yeni ünsiyyət bacarıqları qazanmasıdır.
- 12 ayda jest və səsləşmənin olmaması
- 16–18 ayda mənalı sözün olmaması
- 2 yaşda iki sözlü məqsədli ifadələrin yaranmaması
- Hər yaşda qazanılmış söz və ya sosial bacarığın itməsi
03
Mümkün səbəblər
Eşitmə zəifliyi, ümumi inkişaf gecikməsi, autizm xüsusiyyətləri, ağız-hərəkət problemi, nevroloji və genetik vəziyyətlər nitq gecikməsinə səbəb ola bilər. Bəzən isə yalnız ifadəedici dil gecikir.
EEQ və MRT hər uşağa lazım deyil. Qıcolma, bacarıq itkisi, nevroloji müayinədə fərq və ya xüsusi klinik şübhə varsa məqsədli müayinələr seçilir.
04
Evdə nə kömək edir?
Uşağın diqqətini izləyərək qısa cümlələrlə danışın, cavab verməsi üçün fasilə verin, jestini və səsini sözə çevirin. Gündəlik kitab oxuma, mahnı və növbəli oyun dil üçün ekran qarşısında görüntüyə baxmaqdan daha zəngin mühit yaradır.
Uşağı söz deməyə məcbur etmək, səhvini tez-tez düzəltmək və ekranı “öyrədici vasitə” kimi istifadə etmək faydalı deyil. Ehtiyac varsa loqoped, eşitmə mütəxəssisi, inkişaf mütəxəssisi və uşaq nevroloqu birlikdə plan qurur.
Valideynlərin sualları
Tez-tez verilən suallar
İkidilli böyümək nitq gecikməsi yaradır?
Xeyr. Uşaq sözləri dillər arasında bölə bilər; ümumi söz ehtiyatı və ünsiyyət birlikdə qiymətləndirilir.
Nitq gecikməsində EEQ mütləqdirmi?
Xeyr. Qıcolma, bacarıq itkisi və ya klinik şübhə olmadıqda EEQ lazım olmaya bilər.
Neçə yaşa qədər gözləmək olar?
Sabit gözləmə yaşı yoxdur. Valideyn narahatdırsa və ya xəbərdarlıq əlaməti varsa erkən qiymətləndirmə daha doğrudur.
Tibbi məlumat qeydi
Bu məqalə maarifləndirmə üçündür və fərdi müayinəni əvəz etmir. Təcili əlamətlər zamanı 103-ə zəng edin və ya ən yaxın təcili yardım şöbəsinə müraciət edin.